Dla wielu placówek weterynaryjnych aparat rentgenowski stał się obecnie podstawowym narzędziem diagnostycznym. Z czasem jednak każde urządzenie wymaga wymiany. Po kilku - kilkunastu latach pracy stosowany aparat ostatecznie kończy żywot „śmiercią naturalną” 😉.
Może być też tak, że działalność się rozwinęła i potrzebne jest urządzenie „mocniejsze” (pracujące przy wyższych napięciach i w krótszych czasach ekspozycji) lub urządzenie innego typu, np. tomograf komputerowy lub aparat stomatologiczny.
Wymiana aparatu RTG zawsze wiąże się z określonymi obowiązkami wobec Państwowej Agencji Atomistyki (PAA).
Zezwolenie Prezesa PAA – podstawowe informacje
W treści zezwolenia Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki znajdują się trzy najważniejsze informacje dotyczące prowadzonej działalności:
- dane firmy, której zostało wydane zezwolenie - w przypadku zmiany tych danych trzeba poinformować Prezesa PAA lub wystąpić o nowe zezwolenie (pisaliśmy o tym m. in. w tym artykule: „Zmiany w spółce, a zezwolenie PAA”.
- lokalizacja aparatu RTG – przeniesienie pracowni rentgenowskiej pod inny adres wymaga nowego zezwolenia.
- nazwa modelu aparatu RTG – musi być zgodna z tabliczką znamionową urządzenia.
Treść przykładowego zezwolenia na stosowanie aparatu rentgenowskiego w pracowni rentgenowskiej do celów weterynaryjnych (wymazano dane wrażliwe)
Nazwa aparatu RTG – dlaczego jest taka ważna?
Jedyną prawidłową nazwą modelu aparatu rentgenowskiego (według Państwowej Agencji Atomistyki) jest nazwa widniejąca na tabliczce znamionowej urządzenia. Nawet niewielkie rozbieżności między nazwą w zezwoleniu, a tą na etykiecie, mogą skutkować problemami podczas kontroli. Drobna różnica w nazwie modelu może oznaczać zupełnie inne parametry pracy, a co za tym idzie – wymagać zastosowania innych osłon radiologicznych. Oznacza to, że zawsze należy się upewnić, że wskazana we wniosku o wydanie zezwolenia Prezesa PAA nazwa aparatu jest identyczna z tą na urządzeniu.
Tabliczki znamionowe – jak nie pogubić się w etykietach?
Wbrew pozorom nie zawsze znalezienie właściwej tabliczki znamionowej (określającej nazwę modelu urządzenia) będzie proste.
Zestaw rentgenowski składać się może z kilku elementów – lampy, kolimatora, generatora, czy też stołu rentgenowskiego. Każdy z nich może mieć własną tabliczkę znamionową. Nazwa modelu części nie będzie taka sama jak nazwa modelu całego urządzenia. Dla poprawnej identyfikacji modelu urządzenia należy odnaleźć etykietę z oznaczeniem typu „diagnostic x-ray system”, „digital radiography system”, „x-ray apparatus” itp
Poniżej przykłady właściwych etykiet:
Wymiana aparatu rentgenowskiego – dwie możliwości
Jeśli wymieniasz aparat rentgenowski, masz dwie opcje:
- Jeśli nowy aparat jest dokładnie takim samym modelem co poprzedni: możesz nadal korzystać z obecnego zezwolenia Koniecznie sprawdź, czy nie ma żadnych rozbieżności w nazwach na tabliczkach znamionowych obu urządzeń. Przed rozpoczęciem stosowania nowego aparatu zleć wykonanie kontroli technicznej tego urządzenia firmie posiadającej zezwolenie na uruchamianie danego modelu aparatu.
- Jeśli nowy aparat (choćby minimalnie) różni się nazwą modelu od poprzedniego: konieczne jest uzyskanie nowego zezwolenia lub aneksowanie posiadanego. Pamiętaj, aby zrobić to przed rozpoczęciem użytkowania nowego urządzenia!
WAŻNE: Zezwolenie Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki na nowy model urządzenia należy uzyskać przed rozpoczęciem jego stosowania! Możliwe jest przeprowadzenie procedury w taki sposób, aby dotychczasowe zezwolenie wygasło dopiero w dniu uzyskania nowej zgody.
Możliwe komplikacje przy legalizacji nowego urządzenia
Wymiana aparatu rentgenowskiego na inny model bywa niestety procesem bardziej złożonym, niż mogłoby się wydawać.
W szczególności dotyczy to przypadków, w których poprzednie zezwolenie zostało wydane dobrych kilka lat temu.
W przeważającej liczbie przypadków napotykamy w dokumentacjach pracowni rentgenowskich sprzed 2019 roku nieprawdziwe (!) założenia dotyczące materiałów ścian i stropów pracowni. Wielokrotnie spotykaliśmy się z zapisami, że ściany wykonano z cegły pełnej, a strop to gruba warstwa litego betonu, podczas gdy w rzeczywistości ściany zbudowano z pustaków, a strop stanowi prefabrykowana płyta kanałowa (otworowa).
Zdarzało się również, że aby uniknąć konieczności stosowania osłon z ołowiu, w dokumentacjach celowo zaniżona została liczba wykonywanych w placówce ekspozycji.
Przekazane nam do analizy dokumenty wskazywały, że aparat jest używany do wykonywania kilku zdjęć RTG tygodniowo, a w praktyce liczba ta sięgała kilkudziesięciu.
Obecnie każda dokumentacja pracowni rentgenowskiej musi być zaopiniowana przez uprawnionego inspektora ochrony radiologicznej, który swoim podpisem potwierdza, że opis pomieszczenia pracowni jest zgodny ze stanem faktycznym. Za poświadczenie nieprawdy opiniującemu mogą zostać odebrane uprawnienia inspektorskie. Dlatego dziś osoby opracowujące dokumentację szczegółowo weryfikują warunki pomieszczenia, korzystając z dokumentacji budowlanej, ocen technicznych specjalistów z uprawnieniami budowlanymi, faktur za materiały budowlane oraz innych tzw. twardych dowodów.
Na tym etapie często okazuje się, że poprzednia dokumentacja nie miała wiele wspólnego z rzeczywistością, a ściany lub stropy wymagają dodatkowego zabezpieczenia ołowiem – pomimo wcześniejszego przekonania inwestora, że działalność była prowadzona zgodnie z przepisami i bezpiecznie.
„Przecież inspektor ochrony radiologicznej mówił, że wszystko będzie w porządku…” – słyszymy często. To jedne z trudniejszych momentów naszej pracy, bo inwestorzy dowiadują się, że koszty wymiany aparatu rentgenowskiego znacząco wzrosną. Nagle okazuje się, że zamiast cegły w ścianach są pustaki, które nie pochłaniają promieniowania – wbrew zapisom w poprzedniej dokumentacji. A te pustaki trzeba niestety, w większości przypadków, zabezpieczyć ołowiem – bez tego legalizacja nowego aparatu RTG nie jest możliwa.
Zdarza się też, że decyzja o wymianie aparatu RTG wiąże się z koniecznością inwestycji w nowe osłony radiologiczne, ponieważ Państwowa Agencja Atomistyki przestała uznawać osłonność niektórych materiałów budowlanych. Dobrym przykładem jest porotherm, który jeszcze kilka lat temu był akceptowany jako materiał osłonowy, a obecnie traktowany jest jak „powietrze”. Podobnie sytuacja wygląda z gazobetonem – obecnie, by mógł pełnić funkcję osłony, musi mieć ściśle potwierdzoną gęstość. Potrzebna jest do tego karta techniczna produktu, faktura zakupu lub sprawozdanie z badania próbki materiału w laboratorium.
Aby uniknąć nieprzewidzianych kosztów, zdecydowanie polecamy skorzystanie z usługi audytu pracowni rentgenowskiej – najlepiej jeszcze przed zakupem nowego aparatu RTG. Więcej o audycie znajdziecie tutaj: Audyt pracowni rentgenowskiej. Przyjrzyjmy się wspólnie aktualnej dokumentacji i sprawdźmy, czy wymianie urządzenia będą towarzyszyć dodatkowe koszty. Na przykład remontowe...
Urządzenie „zastępcze” – czy można go legalnie używać?
Awarie sprzętu się zdarzają. Czasami aparat musi trafić do serwisu. Czy w tym czasie można używać urządzenia zastępczego? Obowiązują tu podobne zasady jak przy wymianie urządzenia na nowe. W przypadku awarii można stosować aparat zastępczy tylko wtedy, gdy jest to identyczny model, na który wydano zezwolenie Prezesa PAA. Jeśli nazwa modelu się różni – użycie takiego aparatu jest niedopuszczalne.
A jak wygląda sytuacja z urządzeniami demonstracyjnymi?
Tajemnicą poliszynela jest, że niektórzy dystrybutorzy sprzętu udostępniają klientom demonstracyjne urządzenia rentgenowskie z dopasowanym systemem detekcji obrazu do przetestowania „na własnym podwórku” przed zakupem. I choć nikogo „za rękę” nie złapaliśmy, informacje o takich praktykach szybko stają się powszechnie znane w środowisku. Jeśli trafiają do lekarzy weterynarii – trafiają też do nas.
I choć możliwość przetestowania sprzętu wydaje się kusząca, pamiętajcie, że taki proceder bez wcześniejszego uzyskania zezwolenia Prezesa PAA jest nielegalny. Użytkowanie urządzeń wytwarzających promieniowanie jonizujące – niezależnie od tego, czy trwa pięć dni czy pięć lat – zawsze wymaga uzyskania zezwolenia.
Jakie są kary za stosowanie aparatu (również demonstracyjnego) bez zezwolenia? Szczegóły znajdziecie w naszym artykule: Co grozi za stosowanie aparatu rentgenowskiego bez zezwolenia PAA?
Podsumowanie
Jeżeli planujecie wymianę urządzenia na inny model, konieczne będzie aneksowanie posiadanego zezwolenia lub uzyskanie nowej „zgody” z jednoczesnym wygaszeniem poprzedniej.
Przeprocesowanie takiej zmiany w Państwowej Agencji Atomistyki to dla nas codzienność – jeśli potrzebujecie wsparcia, zapraszamy do zapoznania się z naszą usługą legalizacji pracowni z urządzeniem rentgenowskim: Legalizacja pracowni rentgenowskiej.
Elektroradiolog, absolwentka Uniwersytetu Medycznego w Warszawie.
Od 2018 roku posiada uprawnienia Inspektora Ochrony Radiologicznej IOR-1, nadane przez Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki.
Specjalizuje się w ochronie radiologicznej w weterynarii – przeszkoliła blisko 2000 lekarzy weterynarii i techników weterynaryjnych, przekazując wiedzę zgodną z aktualnymi wymogami prawnymi.
Przeprowadziła audyty działalności w około 200 placówkach weterynaryjnych, weryfikując dokumentację oraz procesy pod kątem zgodności z przepisami dotyczącymi ochrony radiologicznej.
Jest aktywną promotorką wiedzy w tej dziedzinie – prowadzi edukacyjny kanał na LinkedIn, gdzie dzieli się praktycznymi wskazówkami i aktualnościami z zakresu bezpieczeństwa radiologicznego w weterynarii.
