Niezależnie od tego, czy sama / sam pracujesz z urządzeniami rentgenowskimi, czy też zatrudniasz pracowników pracujących w narażeniu na promieniowanie jonizujące, wcześniej czy później pojawi się kwestia otrzymywanych dawek.

Jako właścicielka lub właściciel praktyki weterynaryjnej musisz umieć odpowiedzieć pracownikowi na pytanie, jakie przyjmuje dawki.

Brak takiej wiedzy to potencjalne kłopoty. A jeśli za brakiem wiedzy idzie brak prowadzonej dozymetrii – kłopoty są murowane.

Podsumowanie najważniejszych kwestii poruszanych w artykule

• Dozymetria jest obowiązkowa dla każdej placówki weterynaryjnej korzystającej z aparatów RTG zgodnie z zezwoleniem Prezesa PAA
• 0,1 mSv to nie wyrok, lecz próg detekcji kilku polskich laboratoriów; dawka ta jest całkowicie bezpieczna dla zdrowia
• Wybieraj mSv, nie mGy: W dozymetrii środowiskowej upewnij się, że mierzysz przestrzenny równoważnik dawki (mSv). Jeśli masz wyniki podane w formie kermy w powietrzu (mGy), przelicz je używając proporcji: 1 mSv ~ 0,87 mGy
• Typ dozymetrii ma znaczenie: Środowiskowa może być wystarczająca przy pracy za osłoną i przy sedacji pacjentów, ale indywidualna jest niezbędna przy pracy w terenie, zabiegach śródoperacyjnych i przy współpracy B2B
• Uwzględniaj tło: Prawidłowa ocena narażenia wymaga odjęcia naturalnego promieniowania tła od wyników z dozymetru środowiskowego

Jak mierzyć dawki promieniowania?

W praktyce pracy lekarzy weterynarii do pomiarów dawek promieniowania służą niewielkie urządzenia – dozymetry promieniowania jonizującego.

Żeby pozyskać dozymetry, należy podpisać umowę z laboratorium posiadającym akredytację Polskiego Centrum Akredytacji. W Polsce działa kilka takich podmiotów. Wśród nich:

Dozymetry to urządzenia pasywne.

Pasywne – czyli takie, które nie pokazują wyników dawki na bieżąco. Żeby uzyskać odczyt, dozymetr należy raz na kwartał odesłać do laboratorium.

Laboratorium, w zgodzie z procedurą, na którą pozyskało akredytację, odczytuje dawkę i przekazuje wynik w formie sprawozdania. Obecnie odbywa się to najczęściej w formie papierowej.

Oczywiście oprócz dozymetrów pasywnych istnieją też aktywne mierniki promieniowania. Również do zastosowań indywidualnych.

Ich zastosowanie w weterynarii (poza działaniami podmiotów zajmujących się uruchamianiem urządzeń wytwarzających promieniowanie jonizujące) jest jednak mocno ograniczone i nie będzie przedmiotem tego artykułu.

Jaki dozymetr środowiskowy zamówić?

Dozymetry pozwalają na odczyt dawki promieniowania jonizującego. Może to być dawka zmierzona „w środowisku” rozumiana jako dawka w miejscu pracy albo dawka otrzymana „indywidualnie” – przez konkretną osobę.

Zamawiając dozymetr, musicie wiedzieć, jakiego potrzebujecie. Albo raczej „jakich dozymetrów potrzebujecie” – będzie ich bowiem więcej niż jeden.

Żeby nie było za łatwo, są jeszcze dalsze podziały.

Czym różnią się od siebie dozymetry środowiskowe?

Pomijając aspekty ściśle techniczne (dozymetria termoluminescencyjna TLD / fotometryczna / optoluminescencyjna OSF), dozymetry środowiskowe różnią się tym, co mierzą. Albo – żeby było poprawnie od strony fizycznej – różnią się tym, co określają.

W szczególności mogą określać poziom kermy w powietrzu albo tzw. przestrzenny równoważnik dawki.

I choć w przypadku promieniowania jonizującego generowanego przez urządzenia rentgenowskie te wartości będą zbliżone i da się je na siebie przeliczyć, to – co do zasady – planując wdrożenie dozymetrii środowiskowej, umowę należy podpisać na prowadzenie pomiaru przestrzennego równoważnika dawki, a nie kermy w powietrzu.

Co zrobić, jeśli podpisaliście umowę na pomiar kermy, a nie przestrzennego równoważnika dawki?

Po pierwsze: trudno, stało się.

Po drugie: należy odezwać się do laboratorium i poprosić, aby kolejny odczyt był na pomiar przestrzennego równoważnika dawki.

A potem zweryfikować, że laboratorium zrealizowało Wasze żądanie. Czasami niestety zdarzają się z tym problemy.

Jak przeliczyć kermę na przestrzenny równoważnik dawki?

Nie wchodząc w szczegóły fizyczne: 1 mSv jest równoważny 0,87 mGy.

Jeśli macie historyczne wyniki dozymetrii pomiaru kermy i sczytacie takie wartości jak 0,30 mGy, to po podzieleniu tej wartości przez 0,87 otrzymacie przestrzenny równoważnik dawki na poziomie około 0,345 mSv.

W dalszej części artykułu wyjaśnimy, dlaczego to przeliczanie jest istotne.

Czy przy zamówieniu dozymetrów indywidualnych też można się pomylić w tym, co jest mierzone?

Nie. Przy dozymetrii indywidualnej wyniki zawsze są podawane w milisievertach (mSv) i wyrażają indywidualny równoważnik dawki.

Przy dozymetrach indywidualnych pojawia się nieco inne zagadnienie. Możecie bowiem zamówić dozymetr indywidualny do pomiaru dawki skutecznej (na całe ciało) albo dawki równoważnej (dla skóry rąk albo soczewki oka)

Do czego służą dozymetry środowiskowe?

Wróćmy do dozymetrów środowiskowych. Służą do oceny dawki „w środowisku”. Napisaliśmy wyżej, że do oceny dawki „w miejscu pracy”.

Jak to rozumieć?

Dozymetr środowiskowy umieszczamy w konkretnym punkcie. Na przykład za parawanem osłonowym albo za ścianą pracowni rentgenowskiej, albo w gabinecie przyjęć. Albo na recepcji.

To, co mierzysz, zależy od tego, gdzie umieścisz dozymetr.

W praktyce są trzy zastosowania dozymetrów środowiskowych, w zależności od umiejscowienia.

PAMIĘTAJ: Dozymetry nie są inteligentne i nie wiedzą, czy dawka pochodzi z aparatu rentgenowskiego, czy z promieniowania tła. Stąd dawka, którą zmierzą dozymetry „w sterowni” czy też „za ścianą pracowni”, będą sumą dawki promieniowania tła i promieniowania pochodzącego od urządzenia rentgenowskiego. Laboratoria różnie podchodzą do pomiaru tła promieniowania. Jedne w sprawozdaniach dozymetrycznych odejmą uśrednione z całego kraju (!!!) dziesięcioletnie wyniki pomiarów tła promieniowania, inne odejmą sobie tylko znane wartości (wynikające z własnej procedury), a jeszcze inne – przy zamówieniu dozymetrów – dostarczą też osobno dozymetr do pomiaru tła promieniowania i albo w sprawozdaniu podadzą wyniki dla każdego z dozymetrów (to rekomendujemy), albo podadzą wynik już po odjęciu zmierzonego promieniowania tła (to też ujdzie, choć to poprzednie podejście oceniamy jako lepsze).

Dlaczego znajomość promieniowania tła ma znaczenie?

Ano dlatego, że odczyt z dozymetrów przekłada się na roczną ocenę narażenia osób z ogółu ludności. Jeśli kwartał do kwartału pracujesz tak samo z urządzeniem rentgenowskim (czytaj: wykonujesz tyle samo ekspozycji), ale widzisz istotne różnice w odczytach dozymetrii (np. raz 0,35 mSv, a raz 0,62 mSv), to nie znając promieniowania tła nie wiesz, czy urządzenie uległo uszkodzeniu i sieje bardziej niż powinno, czy też wydarzyło się coś innego. Na przykład zwiększył się poziom promieniowania tła. Albo… laboratorium coś skasztaniło, ale się nie przyzna 😉.

Pamiętajcie: to, co jest wygodne dla laboratorium (i tańsze), niekoniecznie będzie wygodne dla Was!

Zamówić dozymetry środowiskowe czy indywidualne?

To zależy od specyfiki Waszej pracy i od tego, jaką dozymetrię przewidział Wasz inspektor ochrony radiologicznej (pisaliśmy o tym w artykule Jaką dozymetrię prowadzić i dlaczego).

W RADIOVET wybór dozymetrii traktujemy jako kluczowy element systemu ochrony radiologicznej. Realizując legalizację pracowni, zawsze zostawiamy naszym klientom przestrzeń do decyzji, wyposażając ich w pełną wiedzę, z czym ta dozymetria „indywidualna” i „środowiskowa” będzie się wiązała z ich konkretnej perspektywy.

Co do zasady:

• jeśli pracujecie w terenie, z dużymi zwierzętami – prowadzenie dozymetrii środowiskowej mija się z celem,
• jeśli wszyscy pacjenci są w sedacji, a personel podczas wyzwalania przebywa za osłoną – wystarczy dozymetria środowiskowa,
• jeśli zdarza się, że incydentalnie ktoś z personelu przytrzymuje pacjenta do badania – oprócz dozymetrii środowiskowej w strefie ogólnodostępnej wymagana będzie dozymetria indywidualna,
• jeśli prowadzicie zabiegi z aparatem śródoperacyjnym – bez dozymetrii indywidualnej się nie obędzie,
• jeśli zatrudniacie lekarzy i techników na B2B – wszyscy tacy kontraktorzy bez wyjątku muszą być na dozymetrii indywidualnej. O ile oczywiście uczestniczą w robieniu zdjęć.

Jak napisaliśmy powyżej – czasem można wybrać. Ale wybór ten niesie za sobą konsekwencje. Takie jak ściganie ludzi, żeby nosili dozymetry. Żeby ich nie gubili, nie wynosili z przychodni i nie wkładali do pralki. Ale też takie, że każdy będzie dokładnie wiedział, jaką otrzymał dawkę. Jak również takie, że koszt prowadzonej dozymetrii będzie niższy… Lub wyższy.

Parawan ochronny

1790,00 zł – 1890,00 złZakres cen: od 1790,00 zł do 1890,00 zł z VAT Wybierz opcje Ten produkt ma wiele wariantów. Opcje można wybrać na stronie produktu

Okulary ochronne RTG

995,00 zł z VAT Wybierz opcje Ten produkt ma wiele wariantów. Opcje można wybrać na stronie produktu

Fartuch ochronny RTG z wbudowaną ochroną tarczycy - kolorowy (wzorzysty)

1035,00 zł – 2315,00 złZakres cen: od 1035,00 zł do 2315,00 zł z VAT Wybierz opcje Ten produkt ma wiele wariantów. Opcje można wybrać na stronie produktu

Skąd mam wiedzieć, jaką dozymetrię wybrać i gdzie te dozymetry umieścić?

Jeśli legalizowaliście swoją działalność z nami – informację o wymaganej dozymetrii znajdziecie w opracowanym przez nas Programie Zapewnienia Jakości. Tam będzie ujęte, jaką dozymetrią w Waszym przypadku powinny zostać objęte osoby zawodowo narażone na promieniowanie jonizujące, a jaką – osoby z ogółu ludności. W Dokumentacji Technicznej Pracowni natomiast znajdziecie informację, gdzie dozymetry środowiskowe należy rozmieścić. Jeśli dopiero złożyliśmy Wasz wniosek – pamiętajcie, że możecie skorzystać z naszych warsztatów wdrożeniowych, podczas których omawiamy rozmieszczenie dozymetrów.

Jeśli natomiast nie legalizowaliście pracowni z nami, zapraszamy na audyt Waszej działalności. Omówimy, jak to do tej pory wyglądało (albo jak nie wyglądało) i jak wyglądać powinno.

A o co chodzi z tym 0,1 mSv? I dlaczego ktoś ma od takiej dawki umrzeć?

Od dawki 0,1 mSv nie da się umrzeć.

Jest to jednak najniższy poziom dawki, na którego rejestrację i opublikowanie mogą sobie pozwolić niektóre funkcjonujące w Polsce laboratoria. Jest to tzw. próg detekcji wynikający z procedury odczytu dozymetrii uzgodnionej przez laboratorium z Polskim Centrum Akredytacji.

Jakie to ma dla Was znaczenie?

Jeśli otrzymujecie kwartalne sprawozdania dozymetryczne i w miejscu odczytu dawki pojawia się wartość X, z wyjaśnieniem, że dawka ta wynosi mniej niż 0,1 mSv, to oznacza, że równie dobrze może to być dawka 0,09 mSv, jak i 0 mSv.

Nie wiadomo.

Wiadomo natomiast, że jeśli w ciągu roku – kwartał do kwartału – z odczytów dozymetrii indywidualnej wynika, że pracownik zawodowo narażony na promieniowanie otrzymywał ten „X”, to przygotowując roczną ocenę narażenia pracowników zawodowo narażonych na promieniowanie jonizujące możecie jedynie stwierdzić, że pracownik ten otrzymał dawkę mniejszą niż 0,4 mSv (4 razy 0,1 mSv). I to jest z reguły OK, bo planując pracownię opracowuje się tzw. limity użytkowe dla pracowników na poziomach istotnie wyższych i nikt do tak niewielkiej dawki się nie przyczepi.

O wynikach dozymetrycznych dowiesz się więcej w opisie naszej usługi interpretacji wyników dozymetrycznych.

Gorzej jest natomiast z oceną narażenia osób z ogółu ludności.

Laboratoria, których akredytacja przy dozymetrii środowiskowej jest ograniczona od dołu do wartości 0,1 mSv, nie dadzą Wam narzędzia do tego, żeby udowodnić Prezesowi Państwowej Agencji Atomistyki, że w ciągu roku osoby z ogółu ludności nie otrzymały wskutek Waszej działalności dawki większej niż 0,3 mSv (przy pracowniach zlokalizowanych w budynkach usługowych) albo 0,1 mSv (przy pracowniach zlokalizowanych w budynkach usługowo-mieszkalnych).

Dlaczego?

Ano dlatego, że jeśli kwartał do kwartału dawka podana w sprawozdaniu z dozymetrów środowiskowych jest mniejsza niż 0,1 mSv, to w ciągu roku możecie wyłącznie zadeklarować dawkę mniejszą niż 0,4 mSv. A to jest więcej niż wymagane prawem limity. Żeby udowodnić, że dawka jest mniejsza niż te 0,1 mSv / 0,3 mSv, trzeba się posiłkować dodatkowymi obliczeniami, które uwzględnią choćby prawdopodobieństwo przebywania w miejscu, gdzie jest dozymetr, czy ewidencję obciążenia prądowo-czasowego Waszych urządzeń.

A więc – jest trudniej i pod górę.

Jeśli stoicie przed wyborem laboratorium, zwracajcie uwagę na:

• akredytowany poziom detekcji dla dozymetrii środowiskowej,
• to, czy w sprawozdaniu będzie uwidocznione zmierzone w tym samym okresie promieniowanie tła.

Jeśli akredytacja wynosi 0,1 mSv na kwartał albo nie będziecie mieć dostępu do odczytu z dozymetru promieniowania tła, to – jeśli nie chcecie się bawić w dodatkowe obliczenia, opracowując roczną ocenę narażenia osób z ogółu ludności (ani prosić nas o pomoc w tym zakresie) – sugerujemy wybór innego labu.

👉 Napisz do nas

FAQ: Najczęstsze pytania o dozymetrię i dawkę 0,1 mSv

Łukasz Zandberg

lukasz.zandberg@radiovet.pl

Z wykształcenia absolwent Politechniki Warszawskiej na kierunku Telekomunikacja. Z zamiłowania weterynaryjny inspektor ochrony radiologicznej.  

Ewoluując z pracy zgodnej z profilem wykształcenia, tj. na stanowiskach managerskich w międzynarodowych korporacjach technologicznych, założył RADIOVET – obecnie najbardziej rozpoznawalną w Polsce markę ukierunkowaną na wsparcie lekarzy weterynarii w zakresie legalnej i bezpiecznej pracy z aparatami rentgenowskimi.  

Regularnie nadzoruje działalność kilkudziesięciu placówek weterynaryjnych w Polsce, stosujących w swojej pracy tomografy komputerowe i aparaty śródoperacyjne. Czerpiąc z wzorców dużych organizacji, na co dzień potwierdza, że proces uzyskiwania zezwolenia PAA może być szybki, prosty i przyjemny.  

Jest przekonany, że wymagania prawne stawiane placówkom weterynaryjnym w zakresie stosowania urządzeń rentgenowskich są ściśle powiązane z dojrzałością branży do ich przestrzegania. A kluczem do poluzowania wymagań jest edukacja.  

Prywatnie tata, mąż, pasjonat wszelakich aktywności fizycznych i podróży w nieoczywiste miejsca