Tytułowe pytanie pada praktycznie przy każdym prowadzonym przez nas audycie oraz szkoleniu. Zadają je zazwyczaj właściciele placówek weterynaryjnych, którzy gdzieś usłyszeli lub przeczytali, że technicy weterynarii zdjęć rentgenowskich wykonywać nie mogą. A brak możliwości wykonywania zdjęć przez techników mógłby istotnie wpłynąć na operacyjną działalność przychodni.
Żeby zrozumieć istotę zagadnienia, trzeba w pierwszej kolejności odpowiedzieć na kilka innych pytań.
Musicie bowiem rozumieć:
- kto co do zasady może wykonywać zdjęcia rentgenowskie?
- co to znaczy „pracować z urządzeniem rentgenowskim”?
- jakie wymagania trzeba spełnić, aby móc pracować z promieniowaniem jonizującym?
- w jakich sytuacjach z promieniowaniem jonizującym pracować nie można?
Odpowiedź na pytanie „czy technik weterynarii może wykonywać zdjęcia” będzie pochodną odpowiedzi na każde z powyższych.
Kto może wykonywać zdjęcia rentgenowskie?
Zgodnie z obowiązującymi przepisami zdjęcia rentgenowskie wykonywać może wyłącznie osoba zakwalifikowana jako tzw. pracownik zawodowo narażony na promieniowanie jonizujące.
Jednym z pierwszych zadań stojących przed kierownikiem jednostki organizacyjnej posiadającym „zezwolenie na rentgen” jest wskazanie, którzy pracownicy będą z rentgenem pracować. W mniejszych placówkach może to być praktycznie cały personel kliniczny, ale w większych – ze względu na specjalizacje – może się okazać, że będzie to niewielka podgrupa.
Należy pamiętać, że pracownik w rozumieniu ustawy Prawo atomowe nie jest tym samym, co pracownik w rozumieniu Prawa pracy.
Prawo atomowe definiuje pracownika jako:
- osobę w rozumieniu przepisów Prawa pracy,
- osobę wykonującą pracę na podstawie innej niż stosunek pracy, jak również
- osobę wykonującą działalność na własny rachunek,
która w warunkach narażenia na promieniowanie jonizujące może otrzymać dawki przekraczające wartości dawek granicznych określone dla osób z ogółu ludności.
Ponieważ w pracowni rentgenowskiej z definicji można otrzymać dawki przekraczające „dawki graniczne określone dla osób z ogółu ludności”, wszystkie osoby pracujące z rentgenem powinny zostać zakwalifikowane jako „pracownicy” w rozumieniu ustawy Prawo atomowe.
Pracownicy, a więc osoby zawodowo narażone na promieniowanie jonizujące.
Oznacza to, że „zawodowo narażone” będą wszystkie osoby pracujące z rentgenem – czy to na etacie, czy to na umowach o dzieło i umowach zlecenie.
Co więcej, pracownikiem (zawodowo narażonym na promieniowanie) będzie również osoba wykonująca pracę na własny rachunek. A więc… właściciel firmy. Oczywiście tylko jeśli pracuje z rentgenem.
Prawo atomowe, wprowadzając definicję pracowników zewnętrznych, zaopiekowało się też (w dość niefortunny w naszej ocenie sposób) osobami na tzw. umowach business-to-business.
Zgodnie z ustawą pracownik zewnętrzny to: pracownik, zatrudniony przez pracodawcę zewnętrznego lub wykonujący działalność na własny rachunek, wykonujący dowolną działalność na terenie kontrolowanym lub terenie nadzorowanym, za który nie jest odpowiedzialny ani on, ani jego pracodawca.
Ponieważ weterynaryjna pracownia rentgenowska (oraz obszar pracy w weterynaryjnej działalności terenowej) powinna znajdować się co najmniej na wyznaczonym terenie nadzorowanym, osoby na b2b będą specjalną podgrupą pracowników zawodowo narażonych na promieniowanie jonizujące.
Specjalną – obowiązują ją bowiem wymagania nie tylko dla pracowników, ale również dla pracowników zewnętrznych.
Kto może znaleźć się na liście osób zawodowo narażonych na promieniowanie jonizujące?
Ustawa Prawo atomowe (niestety nie wprost) definiuje wymagania, jakie trzeba spełnić, aby móc stać się osobą zawodowo narażoną na promieniowanie jonizujące.
Po pierwsze trzeba mieć ważne orzeczenie lekarskie stwierdzające brak przeciwwskazań do pracy w narażeniu na promieniowanie jonizujące. Kryterium „braku przeciwwskazań” jest kluczowe.
Jeśli pracownicy posiadają orzeczenia lekarskie, ale nie stwierdzają one braku przeciwwskazań do pracy w narażeniu na promieniowanie jonizujące, to z perspektywy kwalifikacji do kategorii pracowników w rozumieniu ustawy Prawo atomowe takie orzeczenie będzie… świstkiem bez znaczenia.
Po drugie takim osobom należy zapewnić szkolenia w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej, odbywające się w cyklu pięcioletnim zgodnie z opracowanym programem szkoleń.
Program szkoleń w tym zakresie zostaje opracowany na etapie składania wniosku o uzyskanie zezwolenia.
Jeśli Wasza pracownia lub działalność terenowa została zalegalizowana wspólnie z Radiovet, od lat wybieracie szkolenia personelu realizowane przez nasz zespół.
Jeśli przy legalizacji korzystaliście z pomocy innego podmiotu, coraz częściej zwracacie się do nas z prośbą o przeszkolenie swojego personelu. A my na początku współpracy aktualizujemy Wasz program szkoleń do zgodnego z zakresem realizowanego przez nas szkolenia i ze sposobem Waszej pracy.
Ustawa Prawo atomowe w art. 11 ust. 1 wskazuje, że zapewnienie szkolenia z ochrony radiologicznej jest krytycznym elementem, kluczowym dla dopuszczenia do pracy w narażeniu.
Do pracy przy (…) źródle promieniowania jonizującego można dopuścić pracownika, który posiada odpowiednią do stanowiska pracy znajomość bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej oraz niezbędne umiejętności w zakresie określonym przez programy szkoleń.
Pamiętajcie: jeśli posiadacie zezwolenie i pracujecie z rentgenem, ale nie przeszkoliliście swojego personelu, to łamiecie przepisy i… narażacie się na mandat.
Po trzecie takim osobom należy zapewnić dozymetrię. O tym, jaką dozymetrię powinniście prowadzić i dlaczego, pisaliśmy szerzej w artykule: Jaką dozymetrię prowadzić i dlaczego? Jeśli jeszcze się nie zapoznaliście, to to jest właśnie ten moment.
O co jeszcze trzeba zadbać?
Ustawa Prawo atomowe oraz powiązane rozporządzenia określają znacznie więcej wymagań, jakie spełnić powinien kierownik jednostki organizacyjnej. Mogą się one również różnić od siebie w zależności od specyfiki Waszej pracy oraz warunków zezwolenia wydanego przez Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki.
Trzy wymogi, o których piszemy powyżej, są najbardziej ogólne i obowiązują wszystkich bez wyjątku.
Aby zrozumieć pozostałe, zapraszamy na konsultacje indywidualne, a więc na audyt pracowni rentgenowskiej.
Co to znaczy „pracować z rentgenem”?
Wbrew pozorom „pracować w narażeniu” nie znaczy wyłącznie „wyzwalać ekspozycję”.
Przypomnijmy definicję pracownika w rozumieniu ustawy Prawo atomowe.
Pracownikiem jest osoba, która(…) w warunkach narażenia na promieniowanie jonizujące może otrzymać dawki przekraczające wartości dawek granicznych określone dla osób z ogółu ludności.
Oznacza to, że pracownikiem będzie osoba wykonująca dowolne czynności związane z pracą w warunkach narażenia na promieniowanie jonizujące, które będą prowadzić do otrzymania dawek przekraczających wartości dawek granicznych określone dla osób z ogółu ludności.
W szczególności oznaczać to może przytrzymywanie zwierząt do badania rentgenowskiego.
Jeśli w Waszej placówce zdarza się, że pacjentów przytrzymuje personel, to te osoby muszą być zakwalifikowane jako osoby zawodowo narażone na promieniowanie jonizujące!
Kto nie może pracować w narażeniu?
Lista wyłączeń od pracy w narażeniu, przy pracy z aparatem rentgenowskim wykorzystywanym w celach weterynaryjnych, jest dość krótka i w praktyce obejmuje osoby poniżej 18 roku życia oraz kobiety w ciąży.
Warto zwrócić uwagę, że ani ustawa Prawo atomowe, ani rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków bezpiecznej pracy ze źródłami promieniowania jonizującego wśród kryteriów do wyłączeń nie wymieniają innych czynników, takich jak choroba nowotworowa, niedoczynność tarczycy czy też właśnie – zawód technika weterynarii.
Co to oznacza?
Oznacza to, że możemy przejść do odpowiedzi na pytanie…
Czy technik weterynarii może robić zdjęcia rentgenowskie?
Z punktu widzenia Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki, stojącego na straży przestrzegania przepisów prawa związanych ze stosowaniem źródeł promieniowania jonizującego, prawidłowość kwalifikacji do pracy w warunkach narażenia na promieniowanie jonizujące zależy w szczególności od spełnienia kryteriów opisanych powyżej – w tekście tego artykułu.
Zwrot „technik weterynarii” nie znajduje się w żadnym z przepisów, których przestrzeganie w procesie uzyskiwania zezwolenia lub podczas kontroli weryfikuje dozór jądrowy.
Oznacza to, że z punktu widzenia zezwolenia Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki fakt bycia technikiem weterynarii nie wyklucza dopuszczenia do prowadzenia diagnostyki aparatami rentgenowskimi.
Skąd zatem bierze się dyskusja o tym, „czy technik weterynarii może robić zdjęcia”?
Prawo atomowe a inne akty prawne
Domyślamy się, że wątpliwości dotyczące tego, czy technik weterynarii może robić zdjęcia rentgenowskie, biorą się z lektury ustawy o zakładach leczniczych dla zwierząt.
W art. 3, ust. 1 tej ustawy znajdziemy listę czynności, jakie w zakładzie leczniczym dla zwierząt może wykonywać technik weterynarii.
Wśród tych czynności nie znajdziemy „prowadzenia diagnostyki obrazowej”. Znajdziemy za to „wykonywanie badań klinicznych w zakresie niezbędnym do udzielenia pierwszej pomocy”, „asystowanie przy zabiegach chirurgicznych” oraz „opiekę nad zwierzętami leczonymi w warunkach ambulatoryjnych i stacjonarnych”.
Czy wykonywanie zdjęć rentgenowskich mieści się w powyższych kategoriach? Albo inaczej:
- czy w sytuacji konieczności udzielenia pierwszej pomocy można uznać, że wykonanie zdjęcia rentgenowskiego jest badaniem klinicznym?
- czy wykonanie zdjęcia rentgenowskiego można uznać za element asystowania podczas zabiegu chirurgicznego?
- czy wykonanie zdjęcia rentgenowskiego jest elementem opieki nad zwierzętami leczonymi w warunkach ambulatoryjnych i stacjonarnych?
Jeśli odpowiedź na powyższe pytania brzmi nie, to czy… istnieje jakikolwiek powód dla którego przytrzymywanie zwierzęcia (niepoddawanego sedacji) podczas zdjęcia rentgenowskiego można uznać za dopuszczalne?
Powyższe pytania brzmią jak temat na wielogodzinny panel dyskusyjny, w którym każdy z utytułowanych i szanowanych prelegentów wypowie swoje stanowisko, a konkluzja nie zostanie osiągnięta.
W naszej ocenie ustawa o zakładach leczniczych dla zwierząt nie wyklucza wykonywania zdjęć rentgenowskich przez techników weterynarii.
Nie wyklucza pod warunkiem, że zapewniona zostanie prawidłowa kwalifikacja technika weterynarii do grona osób zawodowo narażonych na promieniowanie jonizujące oraz zostaną spełnione inne wymagane prawnie kryteria.
Bo jeśli Wasz personel nie ma prawidłowych orzeczeń lekarskich, szkoleń czy dozymetrii, to cała ta dyskusja nie ma żadnego znaczenia😉
Z wykształcenia absolwent Politechniki Warszawskiej na kierunku Telekomunikacja. Z zamiłowania weterynaryjny inspektor ochrony radiologicznej.
Ewoluując z pracy zgodnej z profilem wykształcenia, tj. na stanowiskach managerskich w międzynarodowych korporacjach technologicznych, założył RADIOVET - obecnie najbardziej rozpoznawalną w Polsce markę ukierunkowaną na wsparcie lekarzy weterynarii w zakresie legalnej i bezpiecznej pracy z aparatami rentgenowskimi.
Regularnie nadzoruje działalność kilkudziesięciu placówek weterynaryjnych w Polsce, stosujących w swojej pracy tomografy komputerowe i aparaty śródoperacyjne. Czerpiąc z wzorców dużych organizacji, na co dzień potwierdza, że proces uzyskiwania zezwolenia PAA może być szybki, prosty i przyjemny.
Jest przekonany, że wymagania prawne stawiane placówkom weterynaryjnym w zakresie stosowania urządzeń rentgenowskich są ściśle powiązane z dojrzałością branży do ich przestrzegania. A kluczem do poluzowania wymagań jest edukacja.
Prywatnie tata, mąż, pasjonat wszelakich aktywności fizycznych i podróży w nieoczywiste miejsca
